Đèn pin chống cháy nổ: chọn đèn cầm tay theo Zone và nhóm khí

Đèn pin chống cháy nổ là loại thiết bị duy nhất trong nhà máy được cầm theo người, đưa vào những chỗ mà đèn cố định không soi tới: sau bồn, dưới sàn thao tác, trong hộp máy bơm. Chính vì di chuyển được, nó cũng là thiết bị dễ bị dùng sai vùng nhất. Đèn gắn trần thì ai cũng hỏi khu vực đó là Zone mấy. Đèn cầm tay thì thường chỉ hỏi "pin dùng được mấy tiếng".

Một tình huống hay gặp: ca bảo trì mang đèn pin thường vào gian bơm dung môi vì "chỉ soi một lát". Chiếc đèn có pin lithium, có công tắc, có mạch sạc. Không bộ phận nào được thiết kế để tránh tia lửa. Nó chạy bình thường hàng trăm lần và vấn đề không bao giờ hiện ra, cho đến một lần thì hiện.

Bài này đi qua bốn loại đèn cầm tay có trong catalog, cách đọc nhãn Ex của từng loại, ba điều phải kiểm tra riêng với thiết bị chạy pin, và giới hạn quan trọng nhất: đèn cầm tay nào dùng được ở vùng nào. Khung chung của cả chủ đề nằm trong bài trụ phòng nổ trong nhà máy. Nếu bạn đang tìm đèn cố định, bài chọn đèn phòng nổ phù hợp hơn.

Đèn pin chống cháy nổ gồm những loại nào?

"Đèn cầm tay" trong khu vực nguy hiểm gồm nhiều kiểu thiết bị khác nhau về nguồn điện, trọng lượng và mục đích. Bảng sau đối chiếu theo đúng hồ sơ sản phẩm trong catalog.

Mã	Kiểu	Dạng bảo vệ theo hồ sơ	IP	Nguồn và khối lượng
HRD305	Đèn soi cầm tay	Ex d ia IIC T6 Gb; Ex tb IIIC T80°C Db	IP68	14,8 V, 790 g
HRD309E	Đèn soi đa năng	Ex nA nR IIC T4 Gc; Ex tb IIIC T80°C Db	IP66	14,8 V DC, 1,9 kg
HRD503	Đèn LED bảo trì	Ex db de IIC T6 Gb	IP66	16 V, 8,6 kg
BSX-60	Đèn cầm tay dây nguồn	Ex d e IIC T4	IP65	Tối đa 230 V, 2,35 kg

Ba điều rút ra ngay từ bảng:

• Chỉ HRD305 gần với hình dung "đèn pin cầm một tay" (790 g). HRD503 nặng 8,6 kg là đèn bảo trì đặt hoặc treo tại chỗ làm việc, không phải đèn pin. Khi người mua nói "đèn pin chống cháy nổ", cần hỏi lại họ cầm đi hay đặt cố định.
• BSX-60 chạy điện lưới qua dây, với hộp đấu dây ba lõi và một ốc siết cáp. Nó là đèn cầm tay, nhưng điểm cáp vào vỏ phải làm đúng như một thiết bị cố định, xem chọn ốc siết cáp phòng nổ.
• Mỗi mã một vùng khác nhau. Phần dưới nói rõ hơn.

Đọc nhãn Ex trên đèn cầm tay

Cách đọc không khác thiết bị khác, nhưng đèn cầm tay có hai chỗ dễ nhầm.

Thứ nhất, Gb hay Gc quyết định vùng khí. HRD305, HRD503 đạt Gb, dùng được ở Zone 1 và Zone 2. HRD309E ghi Gc, nghĩa là phần khí chỉ dùng được ở Zone 2. Cùng là "đèn soi cầm tay" nhưng mang HRD309E vào Zone 1 là sai vùng. Dạng bảo vệ Ex nA của mã này là ký hiệu cũ của Ex ec, giải thích ở bài Ex ec là gì.

Thứ hai, vế khí và vế bụi là hai cấp riêng. HRD309E đạt Db cho bụi, tức dùng được ở Zone 21 và Zone 22, dù phần khí chỉ cho Zone 2. Một khu vực vừa có hơi dung môi vừa có bụi cháy phải thoả mãn cả hai vế, không được lấy vế dễ hơn.

Hai điều còn lại giống mọi thiết bị:

• Nhóm khí. Cả bốn mã đều ghi IIC, nên dùng được ở khu vực yêu cầu IIC, IIB và IIA. Quy tắc tương thích chỉ đúng một chiều. Xem nhóm khí IIA, IIB, IIC.
• Cấp nhiệt độ. HRD305, HRD503 đạt T6, BSX-60 và HRD309E đạt T4. Cấp T4 không dùng được ở khu vực có chất cháy cần cấp nhiệt độ khắt khe hơn. Xem cấp nhiệt độ T1–T6.

Mã Ex d ia của HRD305 còn nói thêm một điều: ngoài vỏ cách nổ, phần mạch bên trong có thêm lớp an toàn nội tại. Nguyên lý nằm ở bài an toàn nội tại Ex ia.

Ba điều riêng với thiết bị chạy pin

Đèn cầm tay chạy pin mang theo ba rủi ro mà đèn cố định chạy điện lưới không có.

1. Pin là một phần của chứng nhận. Chứng chỉ ghi loại pin, bộ pin nào được dùng. Thay bằng pin cùng điện áp nhưng khác loại có thể làm mất hiệu lực chứng nhận, dù đèn vẫn sáng. Chỉ dùng đúng bộ pin theo chứng chỉ.
2. Sạc ở đâu. Thông lệ phổ biến là sạc ngoài khu vực nguy hiểm, trừ khi chứng chỉ ghi rõ cho phép sạc trong vùng. Đọc điều kiện sử dụng đặc biệt của chứng chỉ trước khi đặt giá sạc. Bài đèn sự cố phòng nổ giải thích vì sao pin tự nó là một nguồn rủi ro.
3. Mở vỏ để thay pin. Mở vỏ ở khu vực nguy hiểm khi còn điện là việc cần quy trình. Với đèn cầm tay, quy trình thực tế là mang đèn ra khu vực an toàn rồi mới thay pin.

Đèn cầm tay có dùng được trong Zone 0 không?

Không mã nào ở trên ghi cấp Ga. Theo cách phân vùng của IEC 60079-10-1, bên trong bồn chứa, bình tách hay ống dẫn thường là Zone 0, và thiết bị ở đó phải đạt Ga. Vì vậy, nếu hồ sơ phân vùng xếp một vị trí là Zone 0, đèn cầm tay Gb hay Gc ở trên không phải lựa chọn hợp lệ. Việc vào bên trong thiết bị chứa còn có quy trình riêng về không gian hạn chế, nằm ngoài phạm vi bài này. Cách xác định vùng nằm ở bài phân vùng nguy hiểm.

Chọn đèn cầm tay theo công việc

Quy trình ngắn, theo thứ tự:

1. Lấy vùng từ hồ sơ phân vùng của nơi mang đèn đi qua, và lấy vùng khắt khe nhất trên lộ trình. Đèn cầm tay đi qua nhiều khu vực.
2. Chọn nhóm khí và cấp nhiệt độ theo chất khắt khe nhất của các khu vực đó.
3. Xác định vế khí và vế bụi: nếu có cả hai, đèn phải đạt cả hai.
4. Chọn kiểu: đèn soi cầm một tay, đèn bảo trì đặt tại chỗ, hay đèn có dây nguồn.
5. Kiểm pin, bộ sạc, vị trí sạc theo chứng chỉ.
6. Đối chiếu mã trên nhãn với chứng chỉ gốc ATEX hoặc IECEx. Xem chứng chỉ CO/CQ thiết bị phòng nổ.

Danh mục đầy đủ nằm ở đèn chiếu sáng phòng nổ. Nếu chưa có hồ sơ phân vùng thì đó là bước làm trước khi mua, qua dịch vụ đánh giá phân vùng nguy hiểm. Cần tư vấn thì liên hệ.

Năm sai lầm hay gặp

1. Dùng đèn pin thường "chỉ một lát" trong khu vực nguy hiểm.
2. Coi IP68 là đủ. IP chỉ nói về bụi và nước, không nói về tia lửa. Xem cấp bảo vệ vỏ IP.
3. Dùng đèn Gc ở Zone 1, như HRD309E.
4. Thay pin không đúng loại vì "cùng điện áp".
5. Quên vế bụi khi khu vực có cả hơi và bụi.

Câu hỏi thường gặp

Đèn pin chống cháy nổ khác đèn pin thường ở điểm nào?

Đèn pin chống cháy nổ có vỏ, mạch, công tắc và pin được chứng nhận Ex đồng bộ, với dạng bảo vệ, nhóm khí và cấp nhiệt độ ghi trên nhãn. Đèn pin thường chỉ cần sáng và có thể sinh tia lửa hoặc nóng bề mặt.

Đèn pin chống cháy nổ có dùng được ở Zone 1 không?

Tuỳ mã. Mã đạt Gb như HRD305 và HRD503 dùng được ở Zone 1. Mã chỉ đạt Gc như HRD309E chỉ dùng được ở Zone 2 với khí.

Có thể thay pin đèn cầm tay phòng nổ bằng pin khác không?

Không nên. Loại pin là một phần của chứng nhận. Chỉ dùng đúng bộ pin ghi trong chứng chỉ của thiết bị.

Đèn pin phòng nổ có dùng được trong bồn chứa không?

Bên trong bồn thường là Zone 0, cần thiết bị đạt Ga. Các mã đèn cầm tay trong catalog ghi Gb hoặc Gc, nên không phù hợp nếu hồ sơ phân vùng xếp vị trí đó là Zone 0.